PROM i PREM to coraz ważniejsze narzędzia wykorzystywane przez szpitale i placówki medyczne do pomiaru jakości opieki z perspektywy pacjenta. Pozwalają odpowiedzieć na dwa kluczowe pytania: jaki jest efekt leczenia odczuwany przez pacjenta oraz jak pacjent ocenia swoje doświadczenie związane z opieką medyczną?
Wdrożenie PROM i PREM w szpitalu nie musi oznaczać skomplikowanego projektu informatycznego. Dzięki platformie do badań ankietowych SurveyLab można stworzyć cyfrowy system obejmujący projektowanie ankiet, automatyczną dystrybucję, zbieranie odpowiedzi, przypomnienia, raportowanie i integrację z systemami informatycznymi placówki.
Czym są ankiety PROM i PREM?
PROM (Patient-Reported Outcome Measures) oraz PREM (Patient-Reported Experience Measures) należą do najważniejszych metod zbierania informacji bezpośrednio od pacjentów.
Choć oba rozwiązania wykorzystują ankiety, ich cele są różne.
PROM – Patient-Reported Outcome Measures
PROM służą do pomiaru efektów leczenia zgłaszanych bezpośrednio przez pacjenta.
Ankieta PROM może dotyczyć między innymi :
- bólu,
- sprawności fizycznej,
- jakości życia,
- nasilenia objawów,
- samodzielności,
- funkcjonowania w życiu codziennym,
- stanu psychicznego,
- powrotu do pracy,
- wpływu choroby na codzienne funkcjonowanie.
Najważniejszą cechą PROM jest możliwość porównania stanu pacjenta przed leczeniem i po leczeniu.
Przykładowo, pacjent przed operacją może otrzymać ankietę PROM, a następnie kolejną po 6 tygodniach i po 3 miesiącach.
Dzięki temu placówka może sprawdzić nie tylko, czy procedura medyczna została wykonana, ale również jak pacjent ocenia jej rezultat.
PREM – Patient-Reported Experience Measures
PREM mierzą doświadczenia pacjenta związane z procesem otrzymywania opieki.
Ankieta PREM może obejmować takie obszary jak:
- dostępność świadczeń,
- czas oczekiwania,
- kontakt z personelem,
- komunikacja z lekarzem,
- zrozumiałość informacji,
- zaangażowanie pacjenta w proces leczenia,
- organizacja hospitalizacji,
- warunki pobytu,
- koordynacja opieki,
- przygotowanie do wypisu,
- poczucie bezpieczeństwa.
PREM odpowiada więc przede wszystkim na pytanie:
„Jak pacjent ocenia sposób, w jaki otrzymał opiekę?”
Natomiast PROM odpowiada na pytanie:
„Jaki efekt leczenia odczuwa pacjent?”
PROM a PREM – jaka jest różnica?
Najprościej przedstawić ją w następujący sposób :
| PROM | PREM |
|---|---|
| Mierzy efekt leczenia | Mierzy doświadczenie pacjenta |
| Koncentruje się na stanie zdrowia | Koncentruje się na procesie opieki |
| Ból, sprawność, jakość życia | Komunikacja, organizacja, dostępność |
| Często pomiar przed i po leczeniu | Często pomiar podczas lub po kontakcie z placówką |
| Pokazuje rezultat z perspektywy pacjenta | Pokazuje jakość doświadczenia pacjenta |
PROM i PREM najlepiej stosować razem.
Szpital może dzięki temu uzyskać znacznie pełniejszy obraz jakości świadczeń.
Przykładowo:
PROM pokazuje, że 85% pacjentów odczuło znaczącą poprawę po zabiegu.
Jednocześnie:
PREM pokazuje, że pacjenci słabo oceniają informacje przekazywane przed zabiegiem.
Wniosek jest bardzo konkretny: efekty leczenia są dobre, ale proces komunikacji z pacjentem wymaga poprawy.
Dlaczego warto wdrożyć PROM i PREM w szpitalu?
Tradycyjne wskaźniki jakości często opierają się na danych klinicznych i organizacyjnych.
Są one oczywiście bardzo ważne, ale nie pokazują wszystkiego.
Pacjent może mieć prawidłowy wynik kliniczny, a jednocześnie:
- nie rozumieć zaleceń,
- mieć problemy z dostępem do informacji,
- źle oceniać komunikację,
- nie wiedzieć, co powinien zrobić po wypisie,
- odczuwać problemy, których dokumentacja medyczna nie rejestruje.
PROM i PREM uzupełniają dane kliniczne o perspektywę pacjenta.
To pozwala budować bardziej kompleksowy system zarządzania jakością.
Jak wdrożyć PROM i PREM w placówce medycznej?
Skuteczne wdrożenie najlepiej podzielić na kilka etapów.
1. Określ cel badania
Przed stworzeniem ankiety należy określić, co chcemy mierzyć i po co.
Przykładowe cele:
- ocena efektów leczenia,
- pomiar jakości życia,
- monitorowanie doświadczeń pacjentów,
- ocena komunikacji,
- poprawa organizacji hospitalizacji,
- monitorowanie jakości konkretnych procedur,
- porównywanie wyników pomiędzy oddziałami,
- identyfikowanie problemów wymagających działań naprawczych.
Bez jasno określonego celu łatwo stworzyć zbyt długą ankietę, która będzie generowała dużo danych, ale niewiele użytecznych informacji.
2. Wybierz procedurę lub ścieżkę pacjenta
Nie trzeba od razu wdrażać PROM i PREM we wszystkich obszarach działalności szpitala.
Dobrym rozwiązaniem jest pilotaż.
Przykładowo:
Oddział ortopedii → endoprotezoplastyka kolana
lub:
Kardiologia → określona ścieżka leczenia pacjentów z chorobą serca.
Po przetestowaniu procesu można rozszerzyć rozwiązanie na kolejne oddziały.
3. Zaprojektuj ankietę PROM
Ankieta powinna mierzyć te aspekty zdrowia, które są istotne dla konkretnej choroby lub procedury.
W przypadku PROM warto w miarę możliwości korzystać z zwalidowanych kwestionariuszy.
Nie zawsze najlepszym rozwiązaniem jest stworzenie własnej ankiety.
W zależności od zastosowania można wykorzystywać:
- ogólne narzędzia pomiaru jakości życia,
- kwestionariusze specyficzne dla choroby,
- kwestionariusze specyficzne dla procedury,
- dodatkowe pytania dotyczące konkretnych objawów.
4. Przygotuj ankietę PREM
PREM może być bardziej bezpośrednio dopasowany do organizacji konkretnej placówki.
Przykładowe pytania:
- Czy otrzymał(a) Pan/Pani wystarczające informacje dotyczące leczenia?
- Czy informacje przekazywane przez personel były zrozumiałe?
- Czy personel odpowiadał na Pana/Pani pytania?
- Czy wiedział(a) Pan/Pani, co należy zrobić po wypisie?
- Jak ocenia Pan/Pani organizację pobytu?
- Czy czuł(a) się Pan/Pani bezpiecznie podczas pobytu?
Warto ograniczyć liczbę pytań do tych, które mogą dostarczyć informacji przydatnych do podejmowania decyzji.
5. Ustal harmonogram pomiarów
Jednorazowa ankieta często nie wystarcza.
W przypadku PROM szczególnie wartościowy jest pomiar zmian w czasie.
Przykładowy schemat:
T0 – przed leczeniem
↓
T1 – po hospitalizacji
↓
T2 – 6 tygodni po leczeniu
↓
T3 – 3 miesiące po leczeniu
↓
T4 – 12 miesięcy po leczeniu
Dzięki temu można analizować nie tylko pojedynczy wynik, ale zmianę wyniku w czasie.
SurveyLab do wdrożenia PROM i PREM
Do realizacji całego procesu można wykorzystać SurveyLab – platformę do tworzenia i prowadzenia badań ankietowych online.
SurveyLab pozwala stworzyć ankiety PROM i PREM, a następnie automatycznie zbierać odpowiedzi od pacjentów.
Platforma obsługuje między innymi:
- ankiety internetowe,
- zaproszenia e-mail,
- SMS,
- linki ankietowe,
- kody QR,
- automatyczne przypomnienia,
- raporty,
- eksport danych,
- integracje API,
- webhooki,
- różne mechanizmy uwierzytelniania i kontroli dostępu.
Dzięki temu można zbudować centralny system pomiaru doświadczeń i rezultatów pacjentów.
Jak może wyglądać PROM/PREM w SurveyLab?
Przykładowy proces może wyglądać następująco:
Krok 1 – pacjent trafia do szpitala
Informacja o pacjencie lub jego ścieżce leczenia jest przekazywana do systemu ankietowego.
Krok 2 – PROM przed leczeniem
Pacjent otrzymuje link do ankiety.
Wynik jest zapisany w systemie.
Krok 3 – leczenie
Pacjent przechodzi zaplanowaną procedurę.
Krok 4 – PREM po hospitalizacji
Po zakończeniu pobytu pacjent otrzymuje ankietę dotyczącą doświadczenia związanego z opieką.
Krok 5 – automatyczny PROM
Po określonym czasie system automatycznie wysyła kolejną ankietę.
Krok 6 – przypomnienie
Jeżeli pacjent nie odpowiedział, system może wysłać przypomnienie.
Krok 7 – raportowanie
Wyniki trafiają do raportów i mogą być analizowane według określonych kryteriów.
Integracja SurveyLab z systemami szpitalnymi
W większych placówkach kluczowe znaczenie ma integracja.
System PROM/PREM może zostać połączony z istniejącą infrastrukturą IT.
Przykładowe dane przekazywane do platformy mogą obejmować:
- identyfikator pacjenta,
- identyfikator hospitalizacji,
- oddział,
- rodzaj procedury,
- datę zabiegu,
- termin kolejnego pomiaru,
- kanał komunikacji.
Po zakończeniu badania do systemu szpitalnego mogą być przekazywane odpowiednie wyniki lub statusy.
SurveyLab udostępnia API oraz mechanizmy integracyjne, dzięki którym można zautomatyzować wymianę danych pomiędzy systemem ankietowym a innymi aplikacjami.
Automatyzacja PROM i PREM
Automatyzacja jest jednym z najważniejszych elementów wdrożenia.
Można skonfigurować reguły takie jak:
zakończenie hospitalizacji → wysłanie PREM
data zabiegu + 6 tygodni → wysłanie PROM
data zabiegu + 3 miesiące → wysłanie PROM
brak odpowiedzi → przypomnienie
Dzięki temu personel nie musi ręcznie kontrolować, który pacjent powinien otrzymać kolejną ankietę.
Raportowanie wyników PROM i PREM
Dane powinny być dostępne w formie raportów dopasowanych do potrzeb różnych użytkowników.
Raport dla dyrekcji
Może prezentować :
- wyniki całej placówki,
- trendy,
- porównanie oddziałów,
- kluczowe wskaźniki,
- obszary wymagające poprawy.
Raport dla kierownika oddziału
Może zawierać :
- wyniki konkretnego oddziału,
- wyniki poszczególnych procedur,
- PROM przed i po leczeniu,
- wyniki PREM,
- komentarze pacjentów.
Raport dla zespołu jakości
Może służyć do :
- monitorowania trendów,
- identyfikowania problemów,
- oceny działań naprawczych,
- porównywania wyników w czasie.
Najważniejsze korzyści z wdrożenia PROM i PREM
Lepsza wiedza o potrzebach pacjentów
Placówka otrzymuje informacje bezpośrednio od osób korzystających ze świadczeń.
Pomiar efektów leczenia
PROM pokazuje rezultat leczenia z perspektywy pacjenta.
Poprawa doświadczenia pacjenta
PREM pozwala wykrywać problemy związane z organizacją i komunikacją.
Podejmowanie decyzji na podstawie danych
Zamiast opierać się wyłącznie na pojedynczych opiniach, placówka może analizować systematycznie zbierane dane.
Monitorowanie zmian
Regularne pomiary pozwalają sprawdzić, czy działania naprawcze przynoszą efekt.
Automatyzacja
System może samodzielnie wysyłać ankiety, przypomnienia i generować raporty.
Skalowanie
Po udanym pilotażu można rozszerzyć system na kolejne oddziały i procedury.
Największe wyzwania przy wdrażaniu PROM i PREM
Technologia jest tylko jednym elementem projektu.
1. Odpowiednia metodologia
Nie każda ankieta nadaje się do pomiaru efektów leczenia.
W przypadku PROM szczególnie istotne jest wykorzystanie odpowiednich, zwalidowanych narzędzi.
2. Długość ankiety
Im dłuższy formularz, tym większe ryzyko zmniejszenia liczby odpowiedzi.
Dlatego warto stosować zasadę :
mierzymy tylko to, co będziemy analizować i wykorzystywać.
3. Odpowiedni moment pomiaru
PROM przed leczeniem i PROM po leczeniu muszą być odpowiednio zaplanowane.
4. Response rate
Niska liczba odpowiedzi ogranicza możliwość wyciągania wiarygodnych wniosków.
Warto wykorzystywać kilka kanałów komunikacji oraz automatyczne przypomnienia.
5. Ochrona danych pacjentów
Dane dotyczące zdrowia wymagają szczególnej ochrony.
Projekt powinien uwzględniać między innymi :
- RODO,
- minimalizację danych,
- kontrolę dostępu,
- odpowiednią retencję,
- szyfrowanie,
- pseudonimizację lub anonimizację tam, gdzie jest to właściwe,
- zasady przetwarzania danych medycznych.
6. Brak wykorzystania wyników
Największym problemem nie jest brak danych.
Problemem jest zbieranie danych, z których nikt później nie korzysta.
Dlatego przed rozpoczęciem badania należy ustalić :
Kto analizuje wyniki, jak często oraz jakie działania zostaną podjęte w przypadku pogorszenia wskaźników.
PROM i PREM jako element zarządzania jakością
Największą wartość daje połączenie danych PROM i PREM z innymi informacjami.
Można stworzyć model :
dane kliniczne + PROM + PREM + dane organizacyjne
który daje znacznie pełniejszy obraz jakości opieki.
Przykład:
Szpital analizuje wyniki pacjentów po określonej procedurze.
Dane kliniczne pokazują:
niski poziom powikłań.
PROM pokazuje:
pacjenci osiągają dobrą poprawę funkcjonowania.
PREM pokazuje:
pacjenci słabo oceniają przygotowanie do wypisu.
Placówka może więc skoncentrować działania nie na samej procedurze medycznej, ale na procesie komunikacji i wypisu.
Jak rozpocząć wdrożenie PROM i PREM?
Najlepszym rozwiązaniem jest rozpoczęcie od pilotażu.
Przykładowy plan wdrożenia
1. Wybór jednej ścieżki leczenia
np. konkretna procedura chirurgiczna.
2. Określenie celów
Co chcemy mierzyć?
3. Wybór PROM
Jak mierzymy efekt leczenia?
4. Przygotowanie PREM
Jak mierzymy doświadczenie pacjenta?
5. Konfiguracja SurveyLab
Ankiety, kolektory, harmonogram wysyłki, przypomnienia i raporty.
6. Integracja
Połączenie z systemem szpitalnym lub innymi źródłami danych.
7. Pilotaż
Uruchomienie badania dla ograniczonej grupy pacjentów.
8. Analiza
Ocena response rate, jakości danych i użyteczności raportów.
9. Optymalizacja
Skrócenie ankiet, poprawa komunikacji i procesu zbierania danych.
10. Skalowanie
Rozszerzenie programu na kolejne procedury i oddziały.
PROM i PREM – FAQ
Co oznacza PROM?
PROM to Patient-Reported Outcome Measures, czyli miary efektów leczenia raportowane bezpośrednio przez pacjenta.
Co oznacza PREM?
PREM to Patient-Reported Experience Measures, czyli miary doświadczeń pacjenta związanych z otrzymywaną opieką.
Czy PROM i PREM to badanie satysfakcji pacjenta?
Nie dokładnie. Klasyczne badanie satysfakcji koncentruje się przede wszystkim na ogólnej ocenie zadowolenia. PROM mierzy przede wszystkim rezultat leczenia, natomiast PREM doświadczenie pacjenta związane z procesem opieki.
Czy PROM i PREM można prowadzić online?
Tak. Cyfrowe ankiety pozwalają zbierać dane za pomocą komputerów, smartfonów i tabletów. W zależności od procesu można wykorzystywać również e-mail, SMS, linki oraz kody QR.
Czy SurveyLab można zintegrować z systemem szpitalnym?
Tak. SurveyLab udostępnia mechanizmy integracyjne, w tym API i webhooki, które mogą być wykorzystywane do automatycznej wymiany danych z innymi systemami.
Czy PROM powinien być wykonywany przed i po leczeniu?
W wielu zastosowaniach jest to bardzo wartościowe rozwiązanie, ponieważ pozwala analizować zmianę stanu pacjenta w czasie. Dokładny harmonogram powinien jednak wynikać z celu badania, rodzaju procedury oraz zastosowanego narzędzia PROM.
Jak zwiększyć liczbę odpowiedzi na ankiety PROM i PREM?
Najważniejsze elementy to krótka i zrozumiała ankieta, właściwy moment wysyłki, wygodny kanał odpowiedzi oraz automatyczne przypomnienia.
Podsumowanie
PROM i PREM pozwalają szpitalom mierzyć jakość opieki z perspektywy pacjenta.
PROM odpowiada na pytanie:
„Jaki efekt leczenia osiągnął pacjent?”
PREM odpowiada na pytanie:
„Jak pacjent doświadczył procesu opieki?”
Połączenie obu metod pozwala uzyskać znacznie pełniejszy obraz jakości świadczeń medycznych.
Wdrożenie nie musi być skomplikowane. Najlepszym rozwiązaniem jest rozpoczęcie od jednego procesu klinicznego, przygotowanie odpowiednich ankiet, określenie harmonogramu pomiarów i automatyzacja całego procesu.
SurveyLab pozwala połączyć tworzenie ankiet PROM i PREM, zbieranie odpowiedzi, automatyczne przypomnienia, raportowanie oraz integrację z systemami IT placówki w jednym rozwiązaniu.
Dzięki temu szpital może przejść od pojedynczych ankiet satysfakcji do systematycznego, opartego na danych pomiaru efektów leczenia i doświadczeń pacjentów.
Rozpocznij wdrożenie PROM i PREM z SurveyLab
Jeżeli Twoja placówka chce rozpocząć pomiar efektów leczenia i doświadczeń pacjentów, SurveyLab może zostać wykorzystany jako centralna platforma do realizacji całego procesu – od ankiety i dystrybucji po raportowanie i integrację z systemami organizacji.
Zacznij od pilotażu, zmierz wyniki, zoptymalizuj proces i następnie rozszerz PROM i PREM na kolejne obszary działalności placówki.